‘In de Ark is ruimte voor kwetsbaarheid’

In Bloemendaal wordt gewerkt aan een tweede Nederlandse vestiging van de internationale Arkgemeenschap. ‘Iedereen heeft een spiritueel leven en mag dat ontwikkelen, ook mensen met een beperking.’ In de zelfoogsttuin van de Arkgemeenschap in Bloemendaal groeit een keur aan gewassen, nu nog verborgen onder de grond. Als je goed kijkt, zie je de tuinkers ontkiemen. “We hebben hier raapstelen, kropjes sla, andijvie en koolraap”, somt tuinman Ties Betjes (30) op. “We hebben wel veertig soorten groenten.”

De Arkgemeenschap is een religieus georiënteerde leefgemeenschap waar mensen met en zonder verstandelijke beperking met elkaar wonen en werken. Vijftig jaar geleden legde de Canadees Jean Vanier de basis voor de eerste Arkgemeenschap, toen hij twee verstandelijk gehandicapten vroeg om bij hem te komen wonen. Hij noemde het huis in het Franse dorp Trosly-Breuil ‘L’Arche’, naar de ark van Noach.

Inmiddels is het een wereldwijde beweging, met honderdvijftig Arkgemeenschappen in 38 landen. Ze zijn aangepast aan de lokale omstandigheden en cultuur, maar delen kernwaarden en identiteit. In Nederland is de Arkgemeenschap vooral bekend geworden via de priester en schrijver Henri Nouwen. Hij woonde in de leefgemeenschap in Gouda en schreef er een boek over. Inmiddels is er een tweede Arkgemeenschap op komst, in Bloemendaal.

De tuin in Bloemendaal wordt binnenkort in gebruik genomen, maar het wonen in de leefgemeenschap heeft nog wat voeten in de aarde. “Er is enorm veel animo voor, maar we houden bewust de deur nog even dicht”, zegt Marc Wopereis (50), een van de initiatiefnemers. “We willen eerst zorgen voor veiligheid en overzichtelijkheid voor mensen met een beperking.”

Vrijdag is ‘Arkdag’. Dan komen de initiatiefnemers bijeen in het voormalig nonnenklooster Euphrasia in Bloemendaal, om te vergaderen over hun aanstaande woongemeenschap. Het initiatief komt van vier echtparen, die – opvallend genoeg – zelf geen personen in hun directe omgeving hebben met een verstandelijke beperking. Waar is dan de wens vandaan gekomen om hun leven zo radicaal om te gooien?

“Samenleven met mensen die kwetsbaar of beperkt zijn, is een verrijking”, meent Wopereis. Een van de echtparen stond aan de wieg van de Arkgemeenschap in Kenia, vertelt hij. “Je krijgt er veel voor terug: praktische hulp, nieuw zicht op jezelf, plezier en verrassingen.” In zekere zin zijn is iedereen kwetsbaar en beperkt, meent hij. “We kunnen niet zonder hulp en gezelschap van anderen.”

Daar sluit Rosalie Talstra (46), die zeven jaar in diverse Arkgemeenschappen in Frankrijk heeft gewoond, zich bij aan. Ze zet nu haar ervaring in bij het vormgeven van de Arkgemeenschap in Bloemendaal. “De Ark was een levensschool, die me ontzettend heeft gevormd. Ik heb geleerd dat je niet bang hoeft te zijn voor je eigen grenzen en kwetsbaarheid.”

Wopereis: “In de Ark is ruimte voor kwetsbaarheid als onderdeel van het leven. Bij mensen met Down is die kwetsbaarheid meteen zichtbaar, het staat op hun gezicht geschreven. In de samenleving rust een groot taboe op kwetsbaarheid, maar hier mag je zijn wie je bent, ook met je zwakke kanten.”

Eén bewoner heeft op Talstra een onuitwisbare indruk gemaakt. “Hij zat in een rolstoel en kon niet lopen, praten of eten. In het begin zag ik alleen maar verschillen. Maar door de jaren heen is hij van de totale ‘ander’ zo vertrouwd geworden. Elke ochtend droeg ik hem naar de badkamer. Hij keek me aan met een blik van vertrouwen. Zijn lot lag in mijn handen, maar hij vertrouwde mij volledig. Dat zijn spirituele momenten.” De wederkerigheid in het contact heeft iets sacraals, meent ze. “Het is een uitnodiging om dat stille deel in jezelf te ontdekken en te voeden.”

De Arkgemeenschap is van origine christelijk. “De mensvisie van de Ark is bijbels”, zegt Cécile de Quay, directeur van de Arkgemeenschap in Gouda. “Ieder persoon is uniek en waardevol. We willen relaties opbouwen met mensen met een verstandelijke beperking, met gelijkwaardigheid als uitgangspunt. Begeleiders noemen wij ‘assistenten’. We gebruiken niet het woord ‘cliënt’, want dat schept afstand, maar we spreken van ‘huisgenoten’ of ‘werkmakkers’. We kijken op een andere manier naar relaties: niet zakelijk, maar persoonlijk. Daarin verschillen wij van andere zorgorganisaties.”

In hoeverre is de christelijke identiteit van de woongemeenschap zichtbaar in het dagelijks leven? “We delen het leven door religieuze vieringen”, vertelt Wopereis. Zo wordt de wekelijkse Arkdag in Bloemendaal besloten met een dienst. “We zingen vrij eenvoudige liederen in de traditie van Taizé. We zijn stil, steken een kaars aan en lezen een tekst voor.” Het religieuze aspect is ook impliciet aanwezig, “We zijn met mensen met diverse achtergronden. Iedereen heeft een spiritueel leven en mag dat ontwikkelen, ook mensen met een beperking.”

Het kloppend hart van de Ark in Gouda is het atelier. Hier werken de ‘huisgenoten’ geconcentreerd aan een tekening. Dylan Apon, een jongen met het syndroom van Down, tekent een banaan, een peer en een appel na. De kunstwerken krijgen een plek in de kast, die vol staat met kleurrijke creaties. Schaaltjes, bloempotten, haarspelden, kaarten en kettingen, met gedroogd papier als basismateriaal. “We scheppen, drogen en schilderen het papier”, legt Iris van der Berg uit. Ze is een van de vaste, betaalde medewerkers. “Het zijn bijzondere mensen. Sommigen hebben hun eigen tekenstijl ontwikkeld. Ze zijn zo creatief.” Met gebaren communiceert ze met de ‘huisgenoten’. Ze steekt haar duim op naar Dylan. Hij antwoordt met een brede glimlach.

Intussen werkt een andere groep buiten in de tuin. “Dit zijn mensen die mobiel zijn en zich verbaal goed kunnen uitdrukken. Ze werken niet alleen in onze eigen tuin, maar onderhouden ook de tuinen van bedrijven en particulieren.” De meeste medewerkers doen het werk op vrijwillige basis, zoals psychologiestudent Michael Koch (21) uit Duitsland. Hij wil praktijkervaring opdoen in het werkveld. “Mensen met een verstandelijke beperking zijn puur, eerlijk en zeggen wat ze denken. Je krijgt er veel dankbaarheid voor terug.”

Templetonprijs: Vanier
De katholieke filosoof Jean Vanier (86) die aan de wieg staat van de Arkgemeenschap (l’Arche) heeft de Templetonprijs 2015 gewonnen. Deze prijs, die ook wel ‘de Nobelprijs voor Religie’ wordt genoemd, bedraagt 1,5 miljoen euro en wordt jaarlijks toegekend aan personen die hebben bijgedragen aan de spirituele dimensie van het leven. De jury looft de Canadees voor zijn bijdrage aan sociale rechtvaardigheid en een samenleving waarin iedereen volwaardig kan deelnemen. De Templetonprijs werd in 1973 voor het eerst uitgereikt, aan Moeder Theresa.

Ark uniek in Nederland
In Nederland zijn diverse leefgemeenschappen op levensbeschouwelijke basis. Maar dat mensen met en zonder beperking op gelijkwaardige basis met elkaar leven, zoals in de Arkgemeenschap, is uniek. Een vergelijkbare organisatie is Camphill, een wereldwijde beweging van gemengde woongemeenschappen op antroposofische basis.

bron: Trouw, 6 mei 2015 door Hendriëlle de Groot

One thought on “‘In de Ark is ruimte voor kwetsbaarheid’

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *